Chris Isaak - Wicked Game (1991)

80'li yıllar yeni bitmiş. Çocukluğun da sona erişiyle birlikte bambaşka ama ileride daha da boktan olacağı netleşen yeni bir hayat başlamış. Etrafta bir dolu kendini bilmez insanla birlikte dolaşıyorsun. Kafanda varoluşsaldan çok "nereye düştüm ben" kabilinden sorular. Tamamıyla can sıkıntısı yani. Yeni gelen hayatına alışmaya çalışırken bir yandan da büyümek ile uğraşıyorsun. Hoş, aklı başında hiçbir erkek asla büyümez, onu da kabul etmek lazım.

Neyse... bütün bunların arasında da kendini bulmaya çalışırken bunu bulmak diye bir şey olmadığını anlayıp kendini yaratmaya çalışıyorsun. Şimdi ben bunları burada bir iki cümle ile özetledim ama o temeli oluşturmak 3 ile 6 yıl arası sürüyor. Kelimelerle anlatıldığı gibi kolay değil yani. Epeyce sancılı, sıkıntılı, problemli bir dönem.

Chris Isaak - Wicked Game (1991)

Tam da o dönemde girilen, mahalle arasındaki müzik marketin ya da o zamanlar daha sık kullandığımız haliyle "kasetçi"nin rafında bulunan bir albüm. 50'li yıllardan kalma bi tip, garip şekilde önden arkaya doğru havalı hale sokularak yatırılmış saçlar ve kırmızı, parlak bir ceket. Albümün üstünde Chris Isaak - Wicked Game yazıyor. Acayip şekilde çekici geldi tabi. "İçi de kapağı gibiyse oldu bu iş" diye düşünüp, yanlış hatırlamıyorsam haftalığın yarısını vermiştim kasete.

Metallica, Manowar, Cinderella, Guns'n Roses, Scorpions, Wasp gibi anahtar kelimelerle giden müzik yaşantısından o dönemde çok sıkıldığımı hatırlıyorum. Bir üre sonra hepsi aynı gelmeye bile başlamıştı. O nedenle de Chris Isaak çok iyi gelmişti. 50 ve 60'lı yılların müziği, Elvis'ten Johnny Cash'ten, Jerry Lee Lewis'ten ve delta blues'dan etkilenen bir albüm kulaktaki bütün o acı veren sesleri bir anda silmişti.Albüm o kadar iyiydi ki "uğraşsalar böyle best of gibi bi albüm çıkaramazlar" diye düşündüğümü hatırlıyorum. Hatırlıyorum çünkü yıllar sonra öğrendim ki albüm zaten Best Of'muş. :)

Chris Isaak'in Pop Rock, Americana, Roots Rock, Rockabilly, Rock & Roll etkileşimleri hissettiren ilk üç albümünden, uluslararası arenada boy gösterebilmesi için toplanmış efsane bir albüm olmuş. İlk üç albüm deyip onların adını geçirmemek de olmaz. Zira Silvertone, Chris Isaak ve Heart Shaped World de başlı başına çok iyi albümler. Tabi bu tarzı seviyorsanız. Parçalar hakkında tek tek yorum yapmak yerine aşağıya yapıştırmayı tercih ediyorum. Ayrıca bonus olarak da Helena Christensen ile çekilmiş Wicked Game video klibi de aşağıda.

Şak Şak

 Çocukluğu 80'li yıllarda geçip de bu oyuncağı bilmeyen yoktur. Bakmayın adındaki saçmalığa, ismi sürekli aynı sesi çıkarmasından ileri geliyor. Bir yanıyla, özellikle de oyuncak ile oynamayan karşı taraf için gerçekten sinir bozucu bir şeydi. Başkasının oynadığı zamanlardaki o ses hala bazen kulağımda çınlıyor.

Şak Şak

Daha sonraki 10 yıllık dilimlerde böyle saçmalıklar yoktu. Ya da vardı ama bu kadar azıtmış durumda değildi diyelim. Önceki 10 yıllık dilimlerde de olacağını sanmıyorum. Demek ki iş tamamen 80'lerle alakalı. Darbeler ve Cuntalar çağının hemen arkasından gelmesi, ne yapacağını bilemez durumda olan insanların bir anda modernite ile tanışması, işin boka sarıp post-modernizme dönüşmesi... Tam anlamıyla kimliğini arayıp arayıp bulamama durumuna dönüşmüş herhalde. Şansımıza işte, biz de aynı dönemde çocuktuk.

Neyse bu şak şak'a gelirsek... Temelde ne diye yapıldığını hala çözebilmiş değilim. Ama oynarken verdiği keyif bambaşkaydı. Düz ve kısa bir çubuğa üçgen bağlarla bağlanmış 2 top. Çubuğu tutup yukarı aşağı sallayarak topları birbirine vuruyorsunuz. Tabi konu üzerine uzmanlaşanlar daha farklı şekillerde; sağa sola, 360° döndürerek ya da önden arkaya arkadan öne şeklinde stiller geliştirmişlerdi.

Ama oyuncağın tehlikeleri de büyüktü. Öncelikle ses faktörü epeyce etkiliydi bu konuda. Odamda kapı kapalıyken oynadığım şak şak'ın sesini arka balkondan duyup fırça atmaya gelen peder beyi hiç unutmam mesela. Komik tarafı, yarım saat kadar sonra kendisi alıp oynamaya başlamıştı.Ben de yediğim fırçayla kalmıştım.

Başka bir tehlikesi şak şak'ı yerde bırakmayla ilgiliydi. Sabah yataktan kalkarken topuğuna giren topun acısı her daim can acıtır. Çocuklara Öneri: yatmadan önce oyuncaklarınızı mutlaka toplayın!

Her klasik Türk erkek çocuğunun yapabileceği gibi biz de oyuncağı amacı dışında kullanmanın bir yolunu bulmuştuk. Kavgada fena işe yarıyordu. Tek başına 3 kişinin arasında kalsan bile elinde şak şak varsa karşı tarafın hiç şansı kalmıyor. Arkamda, alnında 2 - 2,5 cm çapında kırmızı bir daire anısı olan çok çocuk bırakmışımdır. (Övünülecek bir tarafı yok, 30 yıl sonra bir itiraf diye düşünelim)

Umuyorum ki bu tarz oyuncaklar hayatımıza bir daha girmezler. Çünkü gerçekten gereksiz ve gürültülüler. Hatta yukarıda anlattığım gibi tehlikeli de olabiliyorlar. Yoksa onları eğlenceli yapan da bu mu?

Hikmet Şimşek ile Pazar Konseri

Şimdi hayal edin! Çocuksunuz ve bir Cumartesi sabahı kahvaltı sonrası atmışsınız kendinizi sokağa. İlk önce Ziraat Bankası'nın bahçesinde Şeftali ağacını ziyaret etmişsiniz. Ardından okulun bahçesinde top oynamışsınız. Akşamüstüne doğru evin arkasındaki sokakta misket, hava kararmaya başlayınca da hangi akla hizmet bilinmez saklambaç oynamışsınız. Anne tarafından balkondan ya da pencereden yapılan klasik "eve gel" çağrısının ardından da peder beye görünmeden odaya kaçmaya çalışmışsınız. Lakin bizim giriş kapısı tam da salonun ortasına denk geliyordu, hep yakalandım. Neyse fırçayı yedikten sonra, odada Conan ya da Atlantis okurken sızıyorsunuz. Sabah ise, normalde top patlasa uyanmayacağınız halde, 08.30'da ayaktasınız. Niye? Çünkü TRT'de önce Voltran ardından da ya bir kovboy filmi ya da hazine adası gibi bir macera filmi başlayacak.

Hikmet Şimşek ile Pazar Konseri

Pür dikkat ekrana kilitlenmiş vaziyette her ikisini de izledikten sonra Hikmet Şimşek ile Pazar Konseri başlıyor. O dönemki garip mizah anlayışımız üzerine adı halk arasında Pazar Kanseri olarak geçen bu program 80'lerin en iyi işlerinden biridir aslında. Gerçi kıymetini benim gibi birkaç kişiyi saymazsak kimse de anlamamıştır. Ama bugün müzik dinlerken seçici davranıyor, dinlediğimizi anlamak için üzerine mesai harcıyorsak bu tamamen Pazar Konseri ve Hikmet Şimşek sayesindedir.

9. Senfoni, 5. Senfoni, Brandenburg Konçertoları ve daha niceleri (hatta Danny Kaye bile) hayatımıza o dönemde girmiştir. Lakin genel olarak şöyle de bir sorun vardı. Voltran'ı yalnız başına izleyip, reklam arasında anne emri ile koşturarak fırından ekmek alıp geldikten sonra Pazar Sineması kuşağı kahvaltı masasında ailecek izlenirdi. Buraya kadar bir sıkıntı yok! Ama her ne Hikmet'se artık, filmin ardından annen kalkar temizlik yapacağım ayağına süpürgeyi takar ve çalıştırır. "Eeee ama Pazar Konseri?!"

Ne çektim ben o Pazar Konseri'ni izleyeceğim diye, anlatamam. Anneme programdan sonra temizliğin bir kısmını yapma sözü verdiğim zamanlar bile olmuştu. Çok verimli olmamakla birlikte pek çok bölümünü izleme şansına sahip olduğumu hatırlıyorum.

Hikmet Şimşek'i 2001 yılında kaybettik belki ama bize hala hatırladığımız, hayatımızın bir bölümünü şenliğe çeviren bir programa imza attığı için de müteşekkiriz.

Süper Ninja / Ying Zi jun Tuan (1984)

 Çocukken video kuşağına denk gelmenin en kötü yanlarından biri de bu Ninja filmleriydi. Filmleri izlerken fena halde motive olup, oturduğun yerde duramaman ayrı; arkadaşlara yeni hareketler göstericem derken ağız burun dağıtmak ayrı sorundu. Bu ninja filmleri yüzünden dayak attığımız kadar dayak yemişliğimiz de çoktur yani. Herkesin de o dönemden kalma bir favori ninja filmi vardır mutlaka. Kimileri American Ninja'yı, kimleriyse Ninja 3'ü daha çok sever. Benimki ise Süper Ninja. Tabi Ninja 3 de ardından geliyor listede.

Süper Ninja / Ying Zi jun Tuan (1984)

Konusunu neredeyse hiç hatırlamamakla birlikte aklımda kaldığı kadarıyla toparlamaya çalışayım. John ve Spencer iki polis memuru ve günün birinde uluslararası bir suç örgütüyle karşı karşıya geliyorlar. Doğal olarak aksiyon hemen başlıyor. John bir yandan polislik yaparken diğer yandan da Ninja eğitimi almış bir eleman. Bulaşılmaması gereken tiplerden yani. Suç örgütü, iki polisin başına 5 Ninja'yı musallat edince ortalık kavga, dövüş, atlama, zıplama, bir yanıyla estetik diğer yanıyla saçma hareketlerden geçilmez hale geliyor. Şimdi böyle atıp tutuyorum ama o zamanlarda defalarca izlemiştim filmi. :)

Suç örgütünün Ninjalarının farklı özellikleri var bu arada. Biz o zamanlarda 5 Element Ninja derdik onlara. Çünkü Su, Ateş, Hava, Altın ve Odun (diğer değişle Tahta) üzerine şekillenen bir dövüş anlayışları vardı. Hepsiyle ayrı ayrı uğraşılması gerekiyordu yani.

Oyuncuları hatırlamasam da John rolündeki Alexander Lou'yu hiç unutmamışımdır. Adam o dönemde önemli ikonlarımızdan biriydi sonuçta. Daha sonra gerçek adının Alexander Rei Lo olduğunu öğrendiğimde niyeyse artık, biraz bozulduğumu hatırlıyorum.

Önemli bir bozulma noktamız da şu olmuştu; biz bu 5 element olayını çok ilginç bulmuştuk ama o durum Ren Zhe Wu Di (Five Elements Ninjas / 5 Element Ninja) filminden tırtıkmış. O filmin 1982 yapımı olduğunu öğrendiğimizde video kasetçinin içinde anlık bir sessizlik ve soğuma durumu olmuştu.

2000'li yılların başında filmi bu kez VCD olarak bulduğumu da hatırlıyorum. Satın aldım ama ne yaptım, en ufak fikrim yok! Bulup bir kez daha izlemeyi çok istediğim için YouTube'a bakıp buldum. :) Aşağıda filmin Wu Tang Collection adıyla YouTube'da yayınlanan versiyonu mevcut.

Mavi Ay / Moonlightning (1985)

Bruce Willis'i hem dünyaya hem de bize tanıtan, fena halde eğlenceli, sıkça komik, aksiyon dozu iyi ayarlanmış bir TV klasiğidir Mavi Ay. David Addison, Jr. ve Madeline 'Maddie' Hayes'in işlettiği ya da daha doğru söylemek gerekirse işletmeye çalıştığı dedektiflik bürosunun ve müşterilerinin çevresinde dönen hikayeleri anlatır.

Mavi Ay / Moonlightning (1985)

Dönemin etkili ve etkin TV yapımı yaratıcılarından Glenn Gordon Caron tarafından tasarlanan dizi 1985 yılında yayına başlamış ve 1989 yılında 66. bölümle birlikte yayın hayatını sonlandırmış. Baş rollerini Cybill Shepherd, Bruce Willis, Allyce Beasley, Curtis Armstrong ve Jack Blessing'in paylaştığı dizi döneminde ciddi anlamda rating rekorlarını ve ödülleri toplamış.Toplamda 60 kez ödül adaylığı bulunan dizi, bunlardan 19 tanesini kazanmış. Ki bu 19'un 6 tanesi de Prime Time Emmy ödüllerinden oluşuyor Yani ciddi ve büyük bir başarı.

Dediğim dedik, kurallara uymaya özen gösteren, mümkün olduğunca ciddiyetini koruyan Maddie'ye karşılık, umursamaz, kendi halinde, dağınık David Addison; ortaklaşa sayılabilecek bir şekilde dedektiflik bürosu yönetiyorlar. Amerikan tarzı bu dedektiflik büroları genelde birilerini takip etme üzerine kurulu olsa da o dönem sıkça rastlanan, her işe burnunu sokarak bir dolu cinayetin ve suçun arasında kalma durumu Mavi Ay'da da sıkça karşımıza çıkıyordu.

Farklılık ise bütün bunlar olurken David ve Maddie arasındaki seksüel gerilim ve komik durumlar işi daha keyfili ve eğlenceli hale getiriyordu. O dönemi yaşayıp da bu diziyi izleyenler pek çok ayrıntıyı hatırlayabilecekleri gibi unutmuş olanlar ise dizinin tema müziğini duydukları anda akıları başına gelir.

Benim seksenlerdeki enteresan ve garip çocukluğumun en eğlenceli taraflarından birini oluşturan TV bağımlılığının karşıma çıkardığı, dönemin en iyi işlerinden birini eksiksiz olarak izlemiş olmaktan mutluluk duyuyorum. Belirtmeden geçmeyeyim, Bruce Willis günümüzde pek çok kişi tarafından seslendirilse de o yıllardan başlayarak uzunca bir süre Alev Sezer tarafından sesine hayat verilmişti. Alev Sezer vefat ettiğinde Addison'ın sesi de bir daha geri gelmemek üzere kulaklarımızdan silindi.

Dizinin en az kendi kadar bilinen müziği eşliğinde açılış sekansı aşağıda. Şarkının adı Clair de Lune ve seslendiren de The Edwin Davids Jazz Band. Bulabilirseniz ya da bir gün karşınıza çıkarsa Mavi Ay'ı mutlaka izleyin!

Best Of 88/1

80'li yılları bir kenara bırakın belki de tüm yılların yayınlanmış en iyi toplama albümlerinden biridir Best of 88/1. Adındaki /1 simgesi ikincisinin de çıkacağı izlenimi yaratmış olsa da o dönemde bu beklentimiz hiçbir şekilde karşılanamamıştır. İnsan düşünmeden de edemiyor tabi, o kadar iyi parçayı tek albüme toplarsanız ikincisine bir şey kalmaz!

Best Of 88/1

Şimdinin gençleri o döneme ait bu parçaları bilmezler. Arada Sting ve D'arby'e ait şarkıları saymazsak tabi. Diğer yandan bizim de pek hatırladığımız söylenemez ama o dönemde bu şarkıları dinlemiş olan kime tekrar dinletirseniz dinletin, hemen hepsine eşlik etmeye başlar.

Özellikle seksenlerin sıkıntılı ve kısır atmosferinin içinde gerçekten değişik bir albümdü bizim için. İnsanın içini gıcıklayan, coşturan, eğlendiren parçaların yanında gün batımı romantizmine sevk edenleri de vardı içinde. Kaseti zamanın pek çok kez kopyalayıp pek çok arkadaşa dağıttığımı hatırlarım. Geri dönüşleri de çok fazla olumluydu. Hatta "sen bu işi biliyorsun" motivasyonu ile çok farklı best of'lar hazırlamışlığım da vardır.

Gelelim albümün playlist'ine... Albümün yani o dönemki adıyla kasetin A yüzünde şu parçalar bulunuyor;

01 -Yeke Yeke - Mory Kante

02 - London - Roger Hodgson

03- Englishman in Newyork - Sting

04 - Wonderful Life - Black

05 - Come in to My Life - Joyce Sims

06 - Unchain My Heart - Joe Cocker

07 - Gimme Hope Joanna - Eddie Grant

Englishman in Newyork, Wonderful Life, Unchain My Heart bugün de aynı şekilde ilgiyle dinlenen parçalardan. B yüzünde ise daha az bilinen ama hepsi kendi çapında birer efsane olan parçalar bulunuyor.

01 - S'express - Theme From S'express

02 - Pink Cadillac - Natalie Cole

03 - Together Forever - Rick Astley

04 - I Won't Cry - Glen Goldsmith

05 - Rain - Terence Trent D'arby

06 - Im Nin Alu - Ofra Haza

07 - Always on My Mind - Pet Shop Boys

Albümün ikinci yarısından Rain benim favorim. İnsanın coşması için ihtiyaç duyduğu her şeyi içinde barındırıyor. Şimdilerde hiç bilinmese de o zamanlarda çok öne çıkan Ofra haza'nın Im Nin Alu'su da bu yüzdeki yerini almış. Pet Shop Boys, Natalie Cole ve Rick Astley gibi isimleri de unutmamak gerekir. 

Albümü Spotify'dan toplamaya çalıştım ama Glen Goldsmith'in I Won't Cry'ını bulamadığım gibi Ofra Haza'nın Im Nin Alu'su da yeni bir versiyonla var. İdare edeceğiz artık. :)

16 Eylül

Olaylar

1598 - Kore donanmasının Japon donanması karşısında Myong-Yang'da zafer kazandı.

1810 - Meksika'da Grito de Dolores'in İspanyol hakimiyetine karşı bağımsızlık savaşı başladı.

1873 - Fransa'daki Alman işgalinin sonu.

1890 - Japonya'da Ertuğrul Fırkateyni battı, kazadan sadece 69 denizci kurtarılabildi.

1908 - General Motors Şirketi'nin kuruluşu.

1924 - Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'ndeki ayaklanma sert biçimde bastırıldı.

1935 - Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası açıldı. Cumhuriyet döneminde sanayi hareketini başlatan ilk tesis olan fabrika, Sovyetler Birliği'nden alınan 8.5 milyon TL krediyle kurulmuştu.

1935 - Türk Milli güreş takımı, 4. Balkan Güreş Şampiyonası’nda Balkan Şampiyonu oldu.

1941 - II. Dünya Savaşı'nda Alman Kuvvetleri'nin Kiev ve civarındaki kuşatması tamamlandı.

1949 - Yunanistan'da iç savaş sona erdi.

1950 - Amerikan kuvvetlerinin Kore'nin güney limanı olan Incheon'a çıkartma yapması.

1953 - İlk sinemaskop film gösterimi New York'ta yapıldı.

1961 - Yassıada Yargılamaları neticesinde idama mahkûm edilen Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan'ın cezaları infaz edildi. Başbakan Adnan Menderes'in idam cezasının infazı ise, intihar girişiminde bulunması nedeniyle ertelendi.

1969 - SEÇ adlı yolcu uçağı, oyuncak bir tabanca ile Sadi Toker tarafından Bulgaristan’ın Sofya kentine kaçırıldı.

1975 - Papua Yeni Gine, Avustralya'dan bağımsızlığını ilan etti.

1978 - İran'da bir dakika süren depremde 20 bin kişi öldü.

1982 - Lübnan'da Sabra ve Şatilla Filistin mülteci kamplarında katliam.

2011 - İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi, Taksim Meydanı’nın tamamının yayalaştırılmasını kabul etti.

Doğumlar

1745 - Mihail Kutuzov, Rus mareşal (ö. 1813)

1782 - Daoguang, Qing Hanedanı imparatoru (ö. 1850)

1816 - Charles Thomas Newton, İngiliz arkeolog

1859 - Yuan Shikai, Çinli komutan ve devlet adamı (ö. 1916)

1887 - Jean Arp, Alman asıllı Fransız heykeltıraş, ressam ve şair (ö. 1966)

1888 - Frans Eemil Sillanpää, Fin yazar (ö. 1964)

1885 - Karen Horney, ABD'li psikanalist (ö. 1952)

1893 - Alexander Korda, İngiliz yönetmen ve yapımcı (ö. 1956)

1893 - Albert Szent-Györgyi, C vitaminin keşfi ile 1937 yılında Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü kazanmış Macar fizyolog (ö. 1986)

1904 - Nikolay Ostrovski, Rus yazar (ö. 1936)

1923 - Lee Kuan Yew, Singapurlu devlet adamı (ö. 2015)

1924 - Lauren Bacall, ABD'li oyuncu ve model (ö. 2014)

1925 - B.B. King, ABD'li müzisyen (ö. 2015)

1934 - Ronnie Drew, İrlandalı şarkıcı (ö. 2008)

1937 - Aleksandr Vasilyeviç Medved, Rus sporcu

1939 - Breyten Breytenbach, Afrikaans dili şairi

1945 - Muammer Hacıoğlu, Türk şair (ö. 1992)

1952 - Mickey Rourke, ABD'li oyuncu

1953 - Manuel Pellegrini, Şilili futbolcu, teknik direktör

1963 - Yonca Evcimik, Türk şarkıcı, dansçı, oyuncu, yapımcı, sunucu

1968 - Marc Anthony, Latin şarkıcı, söz yazarı, aktör

1981 - Alexis Bledel, ABD'li oyuncu

1984 - Katie Melua, Gürcü asıllı İngiliz şarkıcı, söz yazarı, müzisyen

1987 - Merve Boluğur, Türk sinema ve dizi oyuncusu

1992 - Nick Jonas, ABD'li oyuncu, Jonas Brothers

Ölümler

307 - Flavius Valerius Severus, Roma imparatoru (azledilerek öldürüldü)

1498 - Tomás de Torquemada, İspanya'nın ilk büyük engizisyon lideri (d. 1420)

1672 - Anne Bradstreet, Amerikan kolonilerindeki ilk kadın şair

1736 - Daniel Gabriel Fahrenheit, Alman fizikçi, Fahrenheit sıcaklık ölçüm birimi onun adını taşır (d. 1686)

1782 - Farinelli, İtalyan kastrato şarkıcı (d. 1705)

1803 - Nicolas Baudin, Fransız kâşif (d. 1754)

1824 - XVIII. Louis, Fransa kralı (d. 1755)

1896 - Antônio Carlos Gomes, Brezilyalı besteci (d. 1836)

1925 - Alexander Friedman, Rus fiziksel evrenbilimci, matematikçi (d. 1888)

1931 - Ömer Muhtar, Libya'da İtalyanlara karşı yürütülen direniş hareketinin önderi (d. 1858)

1932 - Ronald Ross Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü sahibi İngiliz doktor (d. 1857)

1944 - Gustav Bauer, Weimar Cumhuriyeti'nin 1919-1920 arasındaki şansölyesi (d. 1870)

1946 - Henri Gouraud, Fransız asker (d. 1867)

1959 - Süleyman Hilmi Tunahan, İslam alimi, Kur'an muallimi ve vaiz (d. 1888)

1961 - Fatin Rüştü Zorlu, Türk siyasetçi ve bürokrat (d. 1910)

1961 - Hasan Polatkan, Türk siyasetçi (d. 1915)

1965 - Fred Quimby, ABD'li çizgi film yapımcısı (d. 1886)

1973 - Víctor Jara, Şilili sanatçı (d. 1932)

1977 - Maria Callas, Yunan asıllı soprano (d. 1923)

1980 - Jean Piaget, İsviçreli psikolog (d. 1896)

1982 - Muhittin Sadak, Devlet Operası'nın koro şefi (d. 1900)

2000 - Şükriye Dikmen, Türk ressam (d. 1918)

2001 - Samuel Z. Arkoff, ABD'li film yapımcısı (d. 1918)

2002 - Muzaffer Uyguner Türk şair ve yazar, araştırmacı (d. 1923)

2007 - Robert Jordan, Zaman Çarkı adlı epik fantastik dizinin yazarı (d. 1948)

2008 - Kemal Çapraz, Türk gazeteci, araştırmacı ve yazar (d. 1964)

Tatiller ve özel günler

Uluslararası Ozon Tabakasını Koruma Günü

15 Eylül

Olaylar

1656 - Köprülü Mehmed Paşa sadrazamlığı kabul etti.

1821 - Costa Rica İspanya'dan ayrıldı.

1821 - Guatemala bağımsızlığını ilan etti.

1910 - Osmanlı Sosyalist Fırkası kuruldu.

1916 - Somme Muharebesi: Savaşta ilk tank, İngiliz birlikleri tarafından, Birinci Dünya Savaşı sırasında, Fransa'nın Somme yöresinde kullanıldı.

1917 - Başbakan Aleksandr Kerenski, Rusya'da cumhuriyet ilan etti.

1918 - Nuri Paşa ve Mürsel Bakü komutasındaki Osmanlı, Azeri, ve Dağıstan birliklerinden oluşan Kafkas İslam Ordusu, Bakü Muharebesi (1918) sonucunda Bakü'yu Rus ve Ermeni işgalinden kurtararak şehirde Osmanlı bayrağını dalgalandırdı.

1923 - Türkiye'de ilk yüzme yarışı, Galatasaray Kulübünce İstanbul-Büyükada'da düzenlendi.

1927 - Eskişehir Bankası kuruldu.

1928 - İskoç bakteriyolog Alexander Fleming, pek çok zararlı bakteriyi yok edebilen küfü bularak, penicillium notatum adını verdi.

1929 - Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği'nin ilk sergisi Ankara'da açıldı.

1944 - 2. Dünya savaşı sırasında, Britanya savaşının en önemli gününde Kraliyet Hava Kuvvetleri 185 Alman uçağını düşürdüler.

1949 - Seçimleri kazanan Konrad Adenauer, Federal Almanya'nın ilk şansölyesi oldu.

1955 - Türk Parasının Kıymetini Koruma hakkındaki kararname yürürlüğe girdi.

1961 - Yassıada Mahkemesi, kapatılan DP'nin 15 üyesi hakkında ölüm, 32 üyesi hakkında müebbet hapis cezası verildiğini açıkladı.

1962 - Maltepe Ortaokulu açıldı.

1963 - Ahmed Bin Bella, Cezayir'in ilk devlet başkanı oldu.

1966 - Maratoncu İsmail Akçay Balkan Şampiyonu, Hüseyin Aktaş ikincisi oldu.

1973 - Devrimci sanatçı Victor Jara, Pinochet'nin darbesinin ardından Şili'nin Santiago Stadyumu'nda kurşuna dizildi.

1975 - Beyrut'ta Hristiyan ve Müslümanlar arasında iç savaş başladı.

1975 - Pink Floyd'un "Wish You Were Here" albümü piyasaya çıktı.

1980 - 12 Eylül Askeri darbesini izleyen günlerde, grev ve lokavtlar kaldırıldı; işçiler işbaşı yaptı, belediye başkanları görevlerinden alınmaya başladı, yerlerine çoğunlukla subaylar atandı, Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK), Milliyetçi İşçi Sendikaları Konfederasyonu (MİSK) ve Hak-İş'in bankalardaki paraları bloke edildi, sendika yöneticileri ile işyeri temsilcileri teslim olmaya başladı.

1982 - İsrail, Beyrut'u işgal etti.

2002 - Manisa Etnografya ve Arkeoloji Müzesi soyuldu. Soygunda, Helenistik döneme ait Marsyas ve Roma dönemine ait Eros heykelleri çalındı.

Doğumlar

1254 - Marco Polo, İtalyan seyyah (ö. 1324)

1789 - James Fenimore Cooper, ABD'li yazar (ö. 1851)

1829 - Manuel Tamayo y Baus, İspanyol oyun yazarı (ö. 1898)

1830 - Porfirio Díaz, Meksika Devlet Başkanı (ö. 1915)

1857 - William Howard Taft, ABD' nin 27. başkanı (ö. 1930)

1881 - Ettore Bugatti, İtalyan otomobil üreticisi (ö. 1947)

1890 - Agatha Christie, İngiliz yazar (ö. 1976)

1894 - Jean Renoir, Fransız film yönetmeni (ö. 1979)

1901 - Kemalettin Kamu, Türk şair ve siyasetçi (ö. 1948)

1914 - Orhan Kemal, Türk yazar (ö. 1970)

1926 - Shohei Imamura, Japon film yönetmeni (ö. 2006)

1929 - Murray Gell-Mann, Nobel Fizik Ödülü sahibi ABD'li fizikçi

1929 - Mümtaz Soysal, Türk hukukçu ve siyasetçi

1929 - Nejat Saydam, Türk sinema yönetmeni, senarist ve oyuncu (ö. 2000)

1946 - William Oliver Stone, ABD'li oscar'lı yönetmen,senarist ve yapımcı

1946 - Tommy Lee Jones, ABD'li oyuncu ve yönetmen

1954 - Hrant Dink, Agos Gazetesi Genel Yayın yönetmeni (ö. 2007)

1956 - George Howard, ABD'li müzisyen (ö. 1998)

1969 - Márcio Santos, Brezilyalı futbolcu

1973 - Songül Karlı, Türk halk müziği sanatçısı ve sunucusu

1978 - Eidur Gudjohnsen, İzlandalı futbolcu

1988 - Chelsea Staub, Amerika'lı oyuncu

Ölümler

668 - II. Konstans (Sakallı Konstantin), Roma Konsülü ünvanını taşıyan son Bizans İmparatoru (d. 630)

1864 - John Hanning Speke, İngiliz kâşif (d. 1827)

1885 - Jumbo, Barnum sirkinin Afrika kökenli ünlü fili (tren kazasında) (d. 1860)

1891 - İvan Gonçarov, Rus yazar (d. 1812)

1913 - Ármin Vámbéry, Macar oryantalist (d. 1832)

1929 - Fehime Sultan, Osmanlı Sultanı V. Murad’ın kızı (d. 1875)

1937 - Seyit Rıza, Dersimli kanaat önderi (d. 1863)

1956 - Abdurrahman Vefik Sayın, eski maliye nazırı (d. 1857)

1964 - Alfred Blalock, ABD'li bilim adamı ve hekim (d. 1899)

1972 - Ásgeir Ásgeirsson İzlanda'nın ikinci cumhurbaşkanı (d. 1894)

1972 - Ulvi Cemal Erkin, Türk besteci (d. 1906)

1972 - Baki Süha Ediboğlu, Türk şair ve yazar (d. 1915)

1973 - VI. Gustaf Adolf, İsveç kralı (d. 1882)

1978 - Willy Messerschmitt, Alman uçak tasarımcısı (d. 1898)

1983 - Murat Sarıca, Türk yazar ve öğretim üyesi

1985 - Wolfgang Abendroth, Alman hukukçu ve sosyal siyaset tarihçisi (d. 1906)

1995 - Gunnar Nordahl, İsveçli futbolcu (d. 1921)

2002 - Şükran Güngör, Türk tiyatro ve sinema sanatçısı (d. 1926)

2006 - Oriana Fallaci, İtalyan gazeteci ve yazar (d. 1929)

2007 - Colin McRae, İskoç dünya şampiyonu WRC pilotu (d. 1968)

2008 - Rick Wright, İngiliz müzisyen (d. 1943)

Tatiller ve özel günler

Özgür Para Günü

14 Eylül

Olaylar

1812 - Fransa İmparatoru Napolyon, ordularının başında büyük bir yangının sürdüğü Moskova'ya girdi.

1829 - Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya İmparatorluğu arasında Edirne Antlaşması imzalandı.

1867 - Karl Marx'ın yazdığı Kapital'in ilk cildi yayımlandı.

1901 - ABD Başkanı William McKinley öldü ve yerine Başkan Yardımcısı Theodore Roosevelt geçti. McKinley 6 Eylül 1901'de New York'ta fuar açarken, Polonyalı Leon Czolgosz tarafından yapılan suikast sonucunda vurulmuştu.

1919 - Sivas'ta İrade-i Milliye gazetesi yayınlanmaya başlandı.

1922 - İzmir'e bağlı Bergama ilçesi düşman işgalinden kurtuldu.

1923 - Lozan Antlaşması uyarınca Edirne'ye bağlı Karaağaç Tren İstasyonu Yunanlardan teslim alındı.

1930 - Son Posta gazetesi sorumlu müdürü Selim Ragıp Bey (Emeç) tutuklandı.

1933 - Türkiye ile Yunanistan Dostluk Antlaşması imzaladı.

1936 - Milli Eğitim Bakanlığı, ilkokullarda okutulacak "Alfabe" kitabını kabul etti. Alfabe'nin yazarları: Murat Özgün ve İlhan Gökçe.

1944 - Radyo istasyonlarının kurulması ve genişletilmesi yasası çıktı.

1954 - Fransa, Profesör Tevfik Remzi Kazancıgil'e Légion d'honneur nişanı verdi.

1956 - Akis Dergisi toplatıldı.

1960 - Irak, İran, Kuveyt, Suudi Arabistan ve Venezüella OPEC'i kurdu.

1963 - Ömür boyu hapse mahkûm eski Demokrat Parti Milletvekili Zeki Erataman tedavi gördüğü hastaneden kaçtı. Daha sonra Erataman'ın Yunanistan'a iltica ettiği açıklandı.

1969 - Balkan Boks Şampiyonası'nda Seyfi Tatar ile Celal Sandal şampiyon oldu.

1970 - Filistinli gerillalar Ürdün'ün ikinci büyük şehri İrbid'i kontrol altına aldılar.

1971 - Bilim ve Sosyalizm Yayınları sahibi Süleyman Ege Lenin'in "Devlet ve İhtilal" kitabı nedeniyle 7,5 yıl hapse mahkûm oldu.

1972 - Aşık Mahsuni başbakana hakaret ettiği iddiasıyla yargılandı.

1974 - Sinema oyuncusu ve yönetmeni Yılmaz Güney, Adana'nın Yumurtalık ilçesi yargıcı Sefa Mutlu'yu öldürdü.

1980 - Sıkıyönetim komutanlıklarınca Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) ve Milliyetçi İşçi Sendikaları Konfederasyonu (MİSK) yöneticilerinin teslim olması istendi.

1980 - Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Alparslan Türkeş teslim oldu ve Uzunada'ya gönderildi.

1997 - Van'da gerilim hattına takılan askeri helikopterin düşmesi sonucu 10 asker hayatını kaybetti.

1999 - YÖK Rektörler Komitesi, üniversite yerleşkelerinde, açık ya da kapalı alanlarda baş örtüsünü yasaklayan ortak karar aldı. Kimlik kartındaki fotoğraf, derslikler, laboratuvarlar, sosyal tesis ve spor alanlarında da baş örtüsü yasağı konuldu.

Doğumlar

786 - Memun, Abbasi Halifesi (ö. 833)

1769 - Alexander von Humboldt, Prusyalı doğa bilimci ve kâşif (ö. 1859)

1837 - Nikolai Vasilieviç Bugaev, Rus matematikçi (ö. 1903)

1849 - Ivan Pavlov, Rus fizyolog (ö. 1936)

1870 - Cevat Çobanlı, Türk asker ve siyasetçi (ö. 1938)

1883 - Margaret Sanger, ABD'li doğum kontrolü savunucusu ve aktivist (ö. 1966)

1910 - Jack Hawkins, İngiliz aktör (ö. 1973)

1922 - Şükrü Gülesin, Türk eski millî futbolcu, teknik direktör ve spor yazarı (ö. 1977)

1923 - Semahat Geldiay, Türk zoolog (ö. 2002)

1926 - Michel Butor, Fransız yazar (ö. 2016)

1928 - Alberto Korda, Kübalı fotoğrafçı (ö. 2001)

1934 - Kate Millett, ABD'li feminist yazar

1947 - Sam Neill, İrlandalı aktör

1965 - Dimitri Medvedev, Rus siyasetçi

1965 - Hülya Gülşen Irmak, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu

1970 - Frank Christoph Schnitzler, Alman ressam, şair, müzisyen ve aktör

1971 - İclal Aydın, Türk oyuncu, yazar ve şair

1973 - Andrew Lincoln, İngiliz oyuncu

1975 - Gökhan Mumcu, Türk dizi ve sinema oyuncusu

1977 - Alex de Souza, Brezilyalı futbolcu

1983 - Amy Jade Winehouse, İngiliz şarkıcı ve şarkı sözü yazarı (ö. 2011)

1985 - Aya Ueto, Japon şarkıcı ve oyuncu

1986 - Barış Özbek Almanya doğumlu Türk futbolcu

1994 - Hailey Anne Nelson, ABD'li oyuncu

Ölümler

23 - Julius Caesar Drusus, İmparator Tiberius'un tek oğlu (zehirlenerek) (d. MÖ 13)

775 - V. Konstantin, Bizans İmparatoru (d. 718)

786 - El Hadi, Abbasi halifesi (d. 764)

1146 - İmadeddin Zengi, Büyük Selçuklular'ın Musul ve Halep Atabeyi ve Zengi hanedanının kurucusu (d. 1085)

1321 - Dante Alighieri, İtalyan ozan ve politikacı (d. 1265)

1851 - James Fenimore Cooper, ABD'li yazar (d. 1789)

1852 - Arthur Wellesley, Britanyalı asker ve devlet adamı (d. 1769)

1901 - William McKinley, ABD'nin 25. Başkanı (d. 1843)

1916 - José Echegaray y Eizaguirre, İspanyol yazar ve Nobel Edebiyat Ödülü sahibi (d. 1832)

1927 - Isadora Duncan, ABD'li dansçı (d. 1877)

1936 - Irving Thalberg, ABD'li film yapımcısı (d. 1899)

1937 - Tomáš Garrigue Masaryk, Çekoslovakya'nın kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı (d. 1850)

1966 - Cemal Gürsel, Türkiye'nin 4. Cumhurbaşkanı (d. 1895)

1982 - Beşir Cemayel, Lübnan Devlet Başkanı (bombalı saldırıda) (d. 1947)

1982 - Grace Kelly, ABD'li aktris ve Monako Prensesi (d. 1929)

1984 - Richard Brautigan, ABD'li yazar (d. 1935)

1998 - Mehmed Kemal Kurşunlu, Türk gazeteci, yazar ve şair

1999 - Charles Crichton, İngiliz film yönetmeni (d. 1910)

2005 - Robert Wise, ABD'li film yönetmeni ve yapımcı (d. 1914)

2009 - Patrick Swayze, ABD'li aktör, dansçı ve şarkı sözü yazarı (d. 1952)

13 Eylül

Olaylar

MÖ 490 - Maraton Savaşı gerçekleşti.

1521 - Aztek başkenti Tenochtitlan'ın Cortes komutasındaki İspanyollar'ca işgali.

1647 - İtalyan matematikçi ve fizikçi Evangelista Torricelli barometre'yi icat etti.

1788 - Danimarka, İsveç'i işgal etti.

1921 - Sakarya Meydan Muharebesi'nin Türk zaferi ile sona erişi.

1922 - Soma'nın Yunan işgalinden kurtuluşu. Aynı gün Yunanlarca 17 Eylül'e kadar sürecek İzmir Yangını başlatıldı.

1937 - Dersim Harekâtı tamamlandı.

1943 - Çan Kay Şek Çin Cumhuriyeti'nin ilk başkanı oldu.

1968 - Arnavutluk Varşova Paktı'ndan ayrıldı.

1980 - Türkiye'de Kenan Evren devlet başkanlığı görevini üstlendi. Milli Güvenlik Konseyi'nden yapılan açıklamada AP genel başkanı Süleyman Demirel, MSP genel başkanı Necmettin Erbakan ve CHP genel başkanı Bülent Ecevit'in güvence altına alındıkları bildirildi.

2002 - Cezayir'de İslamcı militanlar Kuzey Cezayir yolunda 11 sivili öldürdü.

Doğumlar

1739 - Grigoriy Potyomkin, Rus generali, devlet adamı (ö. 1791)

1818 - Gustave Aimard, Fransız yazar (ö. 1883)

1819 - Clara Schumann, Alman piyanist ve besteci (ö. 1896)

1842 - John Hollis Bankhead, ABD'li politikacı ve senatör (ö. 1920)

1851 - Walter Reed, ABD'li bakteriolog (ö. 1902)

1857 - Milton S. Hershey, ABD'li çikolata imalatçısı (ö. 1945)

1874 - Arnold Schoenberg, müzikteki 12 ton yöntemini geliştiren Avusturyalı besteci (ö. 1951)

1876 - Sherwood Anderson, ABD'li yazar (ö. 1941)

1902 - Roald Dahl, Galli roman, kısa öykü yazarı (ö. 1990)

1903 - Claudette Colbert, ABD'li aktris (ö. 1996)

1916 - Roald Dahl, İngiliz yazar (ö. 1990)

1922 - Yma Sumac, Peru asıllı soprano (ö. 2008)

1924 - Maurice Jarre, Fransız besteci (ö. 2009)

1928 - Diane Foster, Kanadalı atlet

1941 - Ahmet Necdet Sezer, Türkiye'nin 10. Cumhurbaşkanı

1942 - Sait Sökmen, Türkiye’nin ilk bale koreografı

1960 - Kevin Carter, Güney Afrikalı fotoğrafçı ve Pulitzer Ödülü sahibi (intihar) (ö. 1994)

1961 - Dave Mustaine, ABD'li müzisyen

1973 - Fabio Cannavaro, İtalyan futbolcu

1977 - Fiona Apple, ABD'li müzisyen

1980 - Tomáš Zápotočný, Çek futbolcu

1985 - Nikola Mikić, Sırp futbolcu

1989 - Thomas Müller, Alman futbolcu

1993 - Niall Horan, One Direction üyesi, İrlandalı şarkıcı, söz yazarı

Ölümler

81 - Titus Flavius Vespasianus Roma imparatoru

1506 - Andrea Mantegna, İtalyan ressam (d. 1431 yaklaşık)

1592 - Michel de Montaigne, Fransız yazar ve düşünür (d. 1533)

1598 - II. Felipe, İspanya kralı (d. 1527)

1705 - Tökeli İmre, Osmanlı Devletine sığınan Macar Kralı (İzmit'te) (d. 1657)

1871 - Şinasi, Tanzimat devri gazeteci, yazar ve şairlerimizden (d. 1826)

1872 - Ludwig Andreas Feuerbach, Alman filozof (d. 1804)

1894 - Emmanuel Chabrier, Fransız besteci, piyanist (d. 1841)

1928 - Italo Svevo, İtalyan yazar (d. 1861)

1946 - Amon Leopold Göth, II. Dünya Savaşı sırasında Polonya'daki Plaszow Toplama Kampı'nın kumandanı (idam) (d. 1908)

1949 - August Krogh, Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü sahibi Danimarkalı zoolog (d. 1874)

1967 - Şerif Muhittin Targan, Türk besteci, ud ve çello virtüözü, portre ressamı (d. 1892)

1970 - Refik Ahmet Sevengil, gazeteci ve tiyatro tarihçisi (d. 1903)

1971 - Lin Biao, Çinli asker ve siyaset adamı (uçak kazasında) (d. 1907)

1977 - Leopold Stokowski, İngiliz orkestra şefi (d. 1882)

1989 - İsmail Rüştü Aksal, Türk siyasetçi, eski bakan (d. 1911)

1991 - Metin Oktay, Türk futbolcu (d. 1936)

1996 - Tupac Amaru Shakur, Hip-Hop Rap sanatçısı (d. 1971)

1998 - Necdet Calp, Halkçı Parti'nin kurucu Genel Başkanı (d. 1922)

2001 - Dorothy McGuire, ABD'li aktris (d. 1916)

2008 - Kemal Kafalı, Türk mühendis, bilim insanı ve eğitimci (d. 1921)

Tatiller ve özel günler

Fırtına : Çaylık Fırtınası

12 Eylül

Olaylar

1937 - Dersim İsyanı'nın lideri Seyit Rıza teslim oldu. Seyit Rıza yargılama sonucu 15 Kasım'da idam edildi.

1940 - Fransa'da 4 genç, 17 bin yıllık resimlerin bulunduğu Lascaux Mağarası'nı keşfetti.

1943 - Benito Mussolini, Nazi komandoları tarafından Gran Sasso'da tutuklu bulunduğu otelden kurtarıldı ve uçakla Viyana'ya getirildi.

1953 - Nikita Kruşçev Sovyetler Birliği Komünist Partisi birinci sekreterliğine seçildi.

1956 - 6-7 Eylül Olayları davası başladı.

1959 - Sovyetler Birliği Luna 2 roketini aya fırlattı.

1963 - Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında ortaklık antlaşması imzalandı.

1970 - Filistinli gerillalar ABD, İsviçre, Birleşik Krallık ve Almanya'ya ait dört uçağı kaçırdılar. Gerillalar uçaklardan üçünü Ürdün çölünde havaya uçurdular; yolcuları rehin aldılar.

1975 - Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komisyonu Kıbrıs konusunda Türkiye aleyhine karar verdi.

1977 - 32. Uluslararası Halk Oyunları Yarışması Fransa'nın Dijon kentinde yapıldı.

1980 - 12 Eylül Darbesi gerçekleştirildi.

1996 - Ankara'ın Batıkent semtinde meydana gelen bombalı saldırıda Ankara'nın Beypazarı kütüğüne bağlı Serkan Geniş olay sırasında yaşamını yitirdi.

2006 - Diyarbakır'ın Bağlar beldesinde meydana gelen bombalı saldırıda, 8'i çocuk olmak üzere 10 kişi öldü ve 15 kişi yaralandı.

2008 - Metallica'nın 9. stüdyo albümü Death Magnetic piyasaya sürüldü.

2010 - Anayasa değişikliği ile ilgili olarak 2010 Türkiye anayasa değişikliği referandumu yapıldı. Sandıkta sonuç olarak 'evet' kararı çıktı.

2013 - Duman müzik grubu Darmaduman albümünü çıkardı.

Doğumlar

1492 - Lorenzo di Piero de' Medici, Floransa yöneticisi, Urbino Dükü (ö. 1519)

1777 - Henri Marie Ducrotay de Blainville, Fransız bilim adamı (ö. 1850)

1882 - Ion Agârbiceanu, Rumen yazar (ö. 1963)

1888 - Maurice Chevalier, Fransız şarkıcı ve sinema oyuncusu (ö. 1972)

1897 - Irène Joliot-Curie, Fransız bilim insanı (ö. 1956)

1921 - Stanislaw Lem, Polonyalı yazar (ö. 2006)

1921 - Turgut Cansever, Türk mimar, şehir plancısı, düşünür (ö. 2009)

1941 - Çetin İnanç[1], Türk rejisör

1943 - Michael Ondaatje, Kanadalı yazar, şair

1944 - Barry White, ABD'li şarkıcı (ö. 2003)

1949 - Jeremy Cronin, Güney Afrika Komünist Partisi ve Afrika Ulusal Konseyi üyesi devlet adamı, siyasetçi, yazar ve şair

1951 - Bertie Ahern, İrlandalı siyasetçi

1962 - Sunay Akın, Türk şair, yazar, gazeteci, araştırmacı

1965 - Ahmet Mümtaz Taylan, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu, yönetmen

1965 - Seden Gürel, Türk şarkıcı

1973 - Paul Walker,ABD'li oyuncu, aktör

1976 - Maciej Żurawski, Polonyalı futbolcu

1913 - Jesse Owens, ABD'li atlet (ö. 1980)

1952 - Neil Peart, Kanadalı müzisyen

1980 - Yao Ming, Çinli basketbolcu

1985 - Burak Aksak, yönetmen,senarist ve dizi oyuncusu

1986 - Emmy Rossum, ABD'li oyuncu ve şarkıcı

1987 - Yaroslava Shvedova, Kazak tenisçi

1994 - Rap Monster, Bangtan Boys Kore grubunun lideri

Ölümler

1185 - I. Andronikos Komnenos, Bizans imparatoru (d. 1118)

1612 - IV. Vasili, Rus çarı (d. 1552)

1764 - Jean-Philippe Rameau, Fransız barok besteci (d. 1683)

1906 - Ernesto Cesàro, İtalyan matematikçi (d. 1859)

1919 - Leonid Andreyev, Rus dışavurumcu yazar (d. 1871)

1977 - Steve Biko, Güney Afrika'da siyah hakları mücadelecisi (d. 1946)

1981 - Eugenio Montale, Nobel ödüllü İtalyan şair (d. 1896)

1990 - Mustafa Esat Düzgünman, Türk ebru sanatçısı (d. 1920)

1992 - Anthony Perkins, ABD'li aktör (d. 1932)

1994 - Tom Ewell, ABD'li aktör (d. 1909)

2001 - Abbas Parmaksızoğlu[2], gazeteci, Türkiye Gazeteciler Cemiyeti'nin ilk üyelerinden

2003 - Johnny Cash, ABD'li müzisyen (d. 1932)

2004 - Max Abramovitz, ABD’li bir mimar (d. 1908)

2008 - David Foster Wallace, ABD'li roman, deneme ve kısa öykü yazarı (d. 1962)

2009 - Norman Ernest Borlaug, ABD'li tarım bilimci (d. 1914)

2010 - Claude Chabrol, Fransız film yönetmeni (d. 1930)

11 Eylül

Olaylar

1526 - Osmanlı Ordusu'na bağlı birlikler Macaristan Krallığı'nın başkenti Budin'e girdi.

1853 - Elektrikli telgraf ilk kez kullanıldı.

1855 - Osmanlı Ordusu, müttefikleriyle beraber Sivastopol'a girdi.

1919 - Sivas Kongresi’nin 8. Umumi toplantısında 'İrade-i Milliye' adıyla bir gazetenin çıkarılmasına karar verildi.

1919 - Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti, Sivas Kongresi'nin son günü kuruldu.

1919 - Amerikan Deniz Piyadeleri Honduras'ı işgal etti.

1922 - Türk Kurtuluş Savaşı: Türk Ordusu, Yunan İşgali altındaki Bursa'ya girdi.

1923 - Mustafa Kemal, Halk Fırkası Başkanlığı'na seçildi.

1926 - Ankara otomatik telefon santrali işletmeye açıldı.

1941 - Van Gölü ve çevresinde deprem: 194 kişi öldü, 36 köy tamamen yıkıldı.

1944 - Türkiye, Mihver devletlerinden gelebilecek sığınmacılara karşı sınırlarını kapattı.

1954 - Ankara'da Kıbrıs Türktür Komitesi kuruldu.

1957 - Ankara'da sağanak yağış sele yol açtı; Bent Deresi taştı, 133 kişi sele kapılarak öldü.

1973 - Şili'nin ilk sosyalist Başkanı Salvador Allende, Pinochet önderliğindeki ordu tarafından devrildi. Darbe sırasında Allende öldürüldü.

1980 - Şili'de yapılan referandumda, General Augusto Pinochet'nin görev süresi 8 yıl uzatıldı.

1992 - TEMA (Türkiye Erozyonla Mücadele Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı) Hayrettin Karaca ve Nihat Gökyiğit tarafından kuruldu.

1994 - Devrimci-Sol örgütünün firari lideri Dursun Karataş, Fransa'da yakalandı.

1994 - İstanbul DGM, Cumhuriyet gazetesini kapattı. Gazetenin terörle mücadele yasasına aykırı yayın yaptığı ileri sürüldü.

1996 - Eski Devlet Bakanı Ayvaz Gökdemir'in üç kadın Avrupalı parlamentere "fahişe" demesiyle ilgili yargılama sonuçlandı. Gökdemir 500 milyon lira tazminat ödemeye mahkûm oldu.

2001 - 11 Eylül saldırılarında 2976 kişi öldü, 6291 kişi de yaralandı.

2010 - 2010 Dünya Basketbol Şampiyonası yarı final maçında Türkiye Sırbistan'ı 83-82 yenerek finale yükseldi.

2012 - İstanbul Gazi Polis Merkezinde patlama meydana geldi, bir polis yaşamını yitirdi, dört polis ve dört vatandaş yaralandı, patlamayı DHKP-C üstlendi.

2012 - Kuzey Kore'de yer alan ve ülkedeki birçok yapının minyatür şeklinde kopyalarını barındıran Pyongyang Folklor Parkı'nın açılışı yapıldı.

Doğumlar

1743 - Nikolaj Abraham Abildgaard, Danimarkalı ressam (ö. 1809)

1862 - O. Henry, ABD'li öykü yazarı (ö. 1910)

1877 - Feliks Dzerjinski, SSCB'li Bolşevik önder ve ilk istihbarat servisi Çeka'nın kurucusu (ö. 1926)

1885 - D. H. Lawrence, İngiliz yazar (ö. 1930)

1899 - Philipp Bouhler, Alman Nazi lideri (ö. 1945)

1903 - Theodor W. Adorno, Alman filozof, sosyolog, müzikolog ve kompozitör (ö. 1969)

1917 - Ferdinand Marcos, Filipinler Devlet Başkanı (ö. 1989)

1926 - Yevgeny Belyaev, Rusya Kızıl Ordu Korosu solisti ve tenor (ö. 1994)

1929 - Burhan Doğançay, Türk ressam ve fotoğrafçı (ö. 2013)

1935 - Arif Erkin Güzelbeyoğlu, Türk mimar, müzisyen, tiyatro ve sinema oyuncusu

1935 - Arvo Part, Estonyalı besteci

1940 - Brian De Palma, ABD'li film yönetmeni

1945 - Franz Beckenbauer, Alman futbolcu

1957 - Brad Bird, ABD'li sinema yönetmeni, animatör ve yapımcı

1958 - Altan Tan, Türk yazar ve siyasetçi

1958 - Roxann Dawson, ABD'li oyuncu ve yönetmen

1961 - Virginia Madsen, ABD'li oyuncu

1964 - Victor Wooten, ABD'li müzisyen

1965 - Beşşar Esed, Suriye Devlet Başkanı

1965 - Moby, ABD'li müzisyen

1967 - Harry Connick, Jr., ABD'li müzisyen ve oyuncu

1968 - Slaven Bilić, Hırvat futbolcu

1969 - Gidget Gein, ABD'li müzisyen (ö. 2008)

1970 - Fanny Cadeo, İtalyan oyuncu ve model

1974 - Mehmet Emin Toprak, Türk aktör (ö. 2002)

1977 - Ludacris, ABD'li müzisyen

1978 - Dejan Stanković, Sırp futbolcu

1979 - David Pizarro, Şilili futbolcu

1981 - Özlem Türay, Türk tiyatro oyuncusu

1981 - Andrea Dossena, İtalyan futbolcu

1982 - Elvan Abeylegesse, Etiyopya asıllı Türk atlet

Ölümler

1937 - Nazmi Ziya Güran, Türk ressam ve sanat eğitimcisi (d. 1881)

1948 - Muhammed Ali Cinnah, Pakistan'ın kurucusu (d. 1876)

1971 - Nikita Kruşçev, Sovyet devlet adamı (d. 1894)

1973 - Salvador Allende, Şili Devlet Başkanı (darbe sonucu parlamentoda öldürüldü) (d. 1908)

1982 - Faruk Güvenç Türk müzik eleştirmeni (d. 1926)

1994 - Jessica Tandy, ABD'li aktris (d. 1909)

2000 - Ergun Köknar, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu ve gazeteci (d. 1934)

2003 - Anna Lindh, İsveçli siyasetçi (d. 1957)

2003 - John Ritter, ABD'li aktör (d. 1948)

2006 - Joachim Fest, Alman yazar (d. 1926)

2007 - Cem Gürdap, Türk sinema oyuncusu (d. 1955)

2011 - Andy Whitfield, Avustralyalı oyuncu (d. 1971)

10 Eylül

Olaylar

1509 - Küçük Kıyamet: 1509 Büyük İstanbul Depremi

1623 - IV. Murat tahta çıktı.

1756 - Rusya'da ilk tiyatro kuruldu.

1855 - Türkiye'de ilk telgraf haberleşmesi başladı.

1875 - Ruslar Kokand'ı işgal etti.

1882 - Almanya'da ilk Antisemitizm konferansı açıldı.

1894 - İlk kez Londra'da sarhoş halde trafiğe çıkan bir otomobil sürücüsüne trafik cezası kesildi.

1918 - İngiliz savaş muhabiri Charles Repington o sırada sürmekte olan savaşı ilk kez Birinci Dünya Savaşı olarak nitelendirdi.

1919 - St. Germain Antlaşması’yla Avusturya-Macaristan İmparatorluğu parçalanarak, toprakları üzerinde Çekoslavakya, Yugoslavya ve Macaristan Devletleri kuruldu.

1920 - İşgal altındaki İstanbul'da ünlü Rum kabadayı Hrisantos polis muavini Muharrem Alkor ve polis Cafer Tayyar tarafından öldürüldü.

1920 - Türkiye Komünist Partisi (TKP), Bakü'de kuruldu.

1934 - Sovyetler Birliği, Milletler Cemiyeti'ne kabul edildi.

1939 - Kanada Almanya'ya savaş ilan etti.

1940 - Bakanlar Kurulu, Tan, Tasvir-i Efkar ve Haber gazetelerini yedişer gün kapattı.

1942 - İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetleri Almanya'nın Düsseldorf şehrine 100 bin bomba attı.

1943 - İstanbul Kapalıçarşı'da yangın çıktı; 200'den fazla dükkân yandı.

1943 - Alman askerleri Roma'yı işgal etti.

1960 - OPEC kuruldu.

1962 - Milli Birlik Komitesi'nin 27 Mayıs sonrası Doğu Anadolu'dan sürdüğü 55 toprak ağasının köylerine dönüşü TBMM tarafından yasalaştırıldı.

1965 - Türkiye Hindistan'ın Pakistan'dan çekilmesini istedi ve Pakistan'a silah gönderdi.

1970 - Amerika Birleşik Devletleri'nin Türkiye'de haşhaş ekimini yasaklama önerisi Meclis'te reddedildi.

1977 - Oleyis Sendikası Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu'ndan (Türk-İş) ayrılarak Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu'na (DİSK) katıldı.

1979 - Türkiye İşçi Partisi Adana eski il başkanı Avukat Ceyhun Can öldürüldü.

1981 - Picasso'nun Guernica tablosu 40 yıl sonra ABD'den İspanya'ya döndü.

1987 - Türkiye Büyük Millet Meclisi, 1 Kasım günü erken genel seçim yapılması kararı aldı. Türkiye 104 seçim bölgesine ayrıldı. En çok milletvekilini İstanbul (45), en az milletvekilini Bilecik (2) ve Hakkâri (2) çıkartacaktı.

1987 - Macaristan'ın sınırı açmasıyla, binlerce Doğu Alman vatandaşı ülkelerinden ayrılmaya başladı.

1989 - TBKP oluşumuna muhalif olarak TKP kadrolarından bir grup 10 Eylül Dergisi'ni çıkarmaya başladı.

1994 - Marksist Leninist Komünist Parti (MLKP), kuruldu.

2001 - Beyoğlu'ndaki Gümüşsuyu semtinde bulunan polis noktasına DHKP-C tarafından intihar saldırısı düzenlendi. Saldırıda, saldırgan dahil dört kişi hayatını kaybederken 23 kişi yaralı olarak kurtuldu.

2004 - Akşama Doğru yayından kaldırıldı.

2008 - İsviçre'deki Avrupa Nükleer Araştırmalar Merkezi CERN'de yüzyılın deneyi olarak bilinen ATLAS deneyi başladı.

2008 - İran'ın merkez üssü Hürmüzgan eyaletine bağlı Bender Abbas kentinin 46 kilometre batısı olan, 7.5 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi.

Doğumlar

1169 - II. Aleksios Komnenos, Bizans imparatoru (ö. 1183)

1659 - Henry Purcell, İngiliz besteci (ö. 1695)

1714 - Niccolò Jommelli, İtalyan besteci (ö. 1774)

1866 - Jeppe Aakjær, Danimarkalı yazar (ö. 1930)

1892 - Arthur Compton, Nobel Fizik Ödülü sahibi ABD'li fizikçi (ö. 1962)

1897 - Georges Bataille, Fransız sosyolog ve yazar (ö. 1962)

1910 - Gaston Defferre, Fransız siyasetçi

1914 - Robert Wise, ABD'li film yönetmeni (ö. 2005)

1937 - Jared Diamond, ABD'li biyolog, yazar

1938 - Karl Lagerfeld, Alman moda tasarımcısı

1941 - Stephen Jay Gould, ABD'li paleontolog (ö. 2002)

1943 - Tezer Özlü, Türk yazar (ö. 1986)

1944 - M. Şerefettin Canda, Mustafa Kemal Üniversitesi'nin rektörü

1945 - Jose Feliciano, Porto Rikolu şarkıcı

1945 - Dennis Burkley, ABD'li oyuncu (ö. 2013)

1948 - Tony Gatlif, Cezayirli yönetmen

1956 - Ufuk Güldemir, gazeteci (ö. 2007)

1960 - Colin Firth, İngiliz oyuncu

1968 - Guy Ritchie, İngiliz yönetmen

1974 - Ebru Cündübeyoğlu, sinema, tiyatro ve dizi oyuncusu

1974 - Hande Fırat, Türk muhabir ve televizyoncu

1976 - Alexander Zach, Avusturyalı politikacı (LİF)

1993 - Yuki Nishino, Japon buz patenci

Ölümler

MÖ 210 - Qin Shi Huang, ilk Çin imparatoru (d. MÖ 247)

1797 - Mary Wollstonecraft, İngiliz yazar (d. 1759)

1854 - Erzurumlu Emrah, Türk halk şairi (d. 1775)

1898 - Elisabeth, Avusturya imparatoriçesi (suikast) (d. 1837)

1931 - Dimitri Egorov, Rus matematikçi (d. 1869)

1948 - I. Ferdinand, bağımsız Bulgaristan'ın ilk çarı (d. 1861)

1971 - Pier Angeli, İtalyan aktris (d. 1932)

1976 - Dalton Trumbo, ABD'li romancı, senaryo yazarı (d. 1905)

1979 - Agostinho Neto, Angolalı şair, devlet başkanı (d. 1922)

1983 - Felix Bloch, Nobel Fizik Ödülü sahibi İsviçreli fizikçi (d. 1905)

1994 - Max Morlock, Alman futbolcu (d. 1925)

1996 - Bekir Sıdkı Sezgin, Türk ses sanatkarı ve bestekar (d. 1936)

2007 - Jane Wyman, ABD'li aktris, Ronald Reagan'ın ilk eşi (d. 1917)

Tatiller ve özel günler

Cebelitarık Milli Günü

Çin Öğretmenler Günü

9 Eylül

Olaylar

MÖ 479 - Platea Muharebesi gerçekleşti.

1543 - Mary Stuart, daha 9 yaşındayken taç giyerek İskoçya Kraliçesi oldu.

1570 - Lefkoşa Türkler tarafından fethedildi.

1850 - Kaliforniya, 31. eyalet olarak ABD'ye kabul edildi.

1886 - Bern Uluslararası Telif Hakları Konvansiyonu toplandı.

1892 - Jüpiter'in beşinci uydusu olan Amalthea (uydu) bulundu.

1921 - Sakarya Savaşı'nda Mustafa Kemal Paşa, bazı komutanlarla Yunan birliklerinin mukavemetinin kırıldığı Polatlı'nın kuzeyindeki Zafertepe'ye gelerek, Yunan Ordusunun durumunu inceledi.

1922 - İzmir'in Kurtuluşu: Dumlupınar Meydan Muharebesi'nin kazanılmasının ardından Yunan Ordusu'nu önüne katan Türk Ordusu işgal altında bulunan İzmir'e girdi.

1923 - Cumhuriyet Halk Partisi, Mustafa Kemal Atatürk tarafından kuruldu.

1933 - İzmir Enternasyonal Fuarı'nın çekirdeğini oluşturan "9 Eylül Panayırı" ilk defa, Genelkurmay Başkanı Mareşal Fevzi Çakmak tarafından açıldı.

1940 - Macar ordusu 87 Romeni ve de 6 Yahudiyi Treznea Katliamı'nda öldürdü.

1945 - Çin-Japon Savaşı (1937-1945) sona erdi.

1948 - Kim İl-sung, Kuzey Kore'nin kuruluşunu ilan etti.

1955 - Türk Hükümeti, 6-7 Eylül Olaylarında zarar gören kişi ve kuruluşlara yardım kararı aldı.

1971 - Boğaziçi Üniversitesi'nin kurulmasına ilişkin kanun kabul edildi.

1974 - 11. Antalya Film Şenliği'nde, Altın Portakal Ödülü'nü Ömer Lütfi Akad'ın Düğün filmi aldı.

1974 - Keban Barajı ve Hidroelektrik Santrali açıldı.

1982 - Türkiye'nin Burgaz Konsolosluğu İdari Ataşesi Bora Süelkan, Ermeni kişilerce öldürüldü.

1991 - Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) yeniden faaliyete geçti.

1992 - İspanya, Katalonya bölgesinin özerkliğini tanıdı.

1993 - İsrail ve Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) birbirlerini tanımayı kabul etti.

1993 - Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) kuruldu.

1993 - atv yayına başladı.

1995 - Türkiye Güzeli Yeşim Palandüz, Dünya Güzeli seçildi.

2001 - 12 Dev Adam, Türkiye'de düzenlenen Avrupa Şampiyonasında ikinci oldu.

2004 - Cakarta'da bulunan Avustralya Büyük Elçiliği'nin dışında bomba patladı, olayda 10 kişi hayatını kaybetti.

2009 - İstanbul'da son 80 yılın en yüksek yağışı yaşandı. Su taşkınları nedeniyle çok sayıda insan yaşamını yitirdi, büyük çapta maddi hasar oluştu.

2010 - San Bruno, California, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki bir doğal gaz hattı 300 metre yüksekliğinde bir ateş duvarı oluşturarak patladı.

2011 - Dünya'nın en büyük mozaik müzesi olan Gaziantep'teki Zeugma Mozaik Müzesi ziyarete açıldı.

Doğumlar

214 - Aurelian, Roma İmparatoru (ö. 275)

384 - Honorius, önce Roma imparatoru, sonra Batı Roma imparatoru (ö. 423)

1583 - Girolamo Frescobaldi, İtalyan besteci (ö. 1643)

1737 - Luigi Galvani, İtalyan fizikçi (ö. 1798)

1778 - Clemens Brentano, Alman yazar (ö. 1842)

1828 - Lev Tolstoy, Rus yazar (ö. 1910)

1869 - Abdullah Cevdet, Osmanlı siyaset adamı ve düşünür (ö. 1932)

1906 - Ali Hadi Bara, Türk heykeltıraş (ö. 1971)

1908 - Cesare Pavese, İtalyan ozan ve romancı (ö. 1950)

1909 - Arthur Jonath, Alman atlet (ö. 1963)

1928 - Sol LeWitt, ABD'li heykeltıraş ve ressam (ö. 2007)

1932 - Müşfik Kenter, Türk tiyatro ve sinema sanatçısı (ö. 2012)

1935 - Demir Özlü, Türk yazar

1943 - Başar Sabuncu, Türk oyuncu, senaryo yazarı ve yönetmen (ö. 2015)

1965 - Cihat Levent, eski Türk milli basketbolcu

1966 - Adam Sandler, ABD'li aktör

1967 - Anna Malle, ABD'li porno yıldızı.(ö. 2006)

1970 - Tülay Günal, Türk oyuncu

1972 - George Perez, ABD'li aktör

1976 - Mick Blue, Avusturyalı porno aktörü

1977 - Fatih Tekke, Türk futbolcu

1978 - Arzu Şahin, Türk halk müziği sanatçısı

1979 - Gökçe (şarkıcı), Türk şarkıcı

1980 - Michelle Williams, ABD'li oyuncu

1982 - Welissa De Souza Gonzaga, Brezilyalı voleybolcu

1986 - İbrahim Kendirci, Türk oyuncu

1987 - Alexandre Song, Kamerunlu futbolcu

1987 - Clayton Snyder, ABD'li oyuncu

1987 - Gökhan Keser, Türk şarkıcı

Ölümler

276 - Florianus, Roma İmparatoru

1000 - I. Olaf, Norveç kralı (d. 960)

1087 - I. William, İngiltere kralı (d. 1028)

1487 - Çengua, Çin imparatoru (d. 1447)

1513 - IV. James, İskoç kralı (d. 1473)

1569 - Pieter Brueghel, Hollandalı ressam (d. 1525)

1891 - Jules Grévy, Fransız devlet adamı (d. 1807)

1898 - Stéphane Mallarmé, Fransız şair (d. 1842)

1901 - Henri de Toulouse-Lautrec, Fransız ressam (d. 1864)

1941 - Hans Spemann, Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü sahibi Alman embriyolog (d. 1869)

1942 - Tuğbay Şevki Savaşcı, İstiklal Savaşı gazisi (d. 1878)

1976 - Mao Zedong, Çin Komunist Partisi kurucusu (d. 1893)

1981 - Jacques Lacan, Fransız psikiyatrist (d. 1901)

1984 - Yılmaz Güney, yönetmen ve sinema oyuncusu (d. 1937)

1985 - Erkan Yücel, tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (d. 1944)

1985 - Sırrı Atalay, Türk Siyasetçi, hukukçu (d. 1919)

1995 - Erik Nilsson, İsveç futbolcu (d. 1916)

1997 - Burgess Meredith, ABD'li aktör (d. 1907)

1998 - Semiha Şakir, çok sayıda okul ve hastane yaptıran hayırsever

2001 - Ahmet Şah Mesut, Afgan askeri lider (d. 1953)

2006 - Mehmet Emin Aga, İskeçe seçilmiş müftüsü (Batı Trakya-Yunanistan) (d. 1932)

Tatiller ve özel günler

Krizantem Günü

Kuzey Kore Cumhuriyet Günü

Tacikistan Bağımsızlık Günü